Gimnazjum Publiczne im. Jana Pawła II w Lubatowej

Biologia 3

Email Drukuj PDF

Wymagania z biologii na poszczególne oceny
Klasa 3 gimnazjum

Stopień celujący mogą otrzymać uczniowie, którzy spełniają kryteria na stopień bardzo dobry oraz:

  • Wykazują się wiadomościami i umiejętnościami wykraczającymi poza program nauczania biologii w klasie III gimnazjum.
  • Biorą udział w konkursach szkolnych i międzyszkolnych uzyskując dobre wyniki.
  • Organizują i biorą udział w akcjach propagujących ochronę środowiska i przyrody we własnym otoczeniu i w szkole.
  • Prowadzą i dokumentują prawidłowo własne obserwacje i doświadczenia (własne hodowle).
  • Korzystają z literatury poszerzającej ich wiedzę biologiczną (z czasopism, atlasów, encyklopedii, programów komputerowych i innych).

 

Stopień bardzo dobry mogą otrzymać uczniowie, którzy spełniają kryteria na stopień dobry oraz:

 

Genetyka.

  • Dowodzą, że cechy organizmów kształtują się dzięki materiałowi genetycznemu oraz są wynikiem wpływu środowiska.
  • Wykonują portfolio ukazujące jego podobieństwo do dziadków i rodziców.
  • Przedstawiają graficznie regułę komplementarności zasad azotowych.
  • Wykonują model DNA.
  • Uzasadniają konieczność zachodzenia procesu replikacji DNA przed podziałem komórki
  • Wyjaśniają znaczenie rekombinacji genetycznej.
  • Planują i wykonują dowolną techniką model podziału komórki.
  • Odczytują kolejność aminokwasów kodowanych przez dany fragment mRNA z tabeli kodu genetycznego.
  • Interpretują schemat literowego zapisu kodonu i budowy nici kwasu nukleinowego.
  • Omawiają prawo czystości gamet.
  • Przewidują cechy osobników potomnych na podstawie prawa czystości gamet.
  • Tworzą krzyżówki genetyczne dotyczące dziedziczenia określonej cechy i przewiduje genotypy oraz fenotypy potomstwa.
  • Interpretują krzyżówkę genetyczną dotyczącą dziedziczenia hemofilii oraz daltonizmu.
  • Oceniają znaczenie poznania budowy ludzkiego DNA.
  • Oceniają wpływ środowiska na kształtowanie się cech.
  • Przewidują wpływ prowadzenia określonego trybu życia na powstawanie chorób genetycznych.
  • Dowodzą znaczenia mutacji w przystosowaniu organizmów do zmieniającego się środowiska.
  • Oceniają znaczenie badań prenatalnych dla człowieka.

Ewolucja życia.

  • Określają warunki powstawania skamieniałości.
  • Przedstawiają w formie graficznej etapy powstawania skamieniałości.
  • Oceniają rolę struktur homologicznych i analogicznych jako dowodów ewolucji.
  • Wyjaśniają, w jaki sposób izolacja geograficzna prowadzi do powstawania nowych gatunków.
  • Omawiają współczesne spojrzenie na ewolucję – syntetyczną teorię ewolucji.
  • Opisują przebieg ewolucji człowieka.
  • Porównują różne formy człowiekowatych.

 

 

 

Ekologia.

  • Interpretują wykres przedstawiający zakres tolerancji ekologicznej danego gatunku.
  • Planują doświadczenie sprawdzające wpływ wybranych czynników na funkcjonowanie organizmu.
  • Wykazują zależność między cechami środowiska a występującymi w nim organizmami.
  • Obliczają zagęszczenie populacji, mając dane dotyczące liczebności populacji i zajmowanej przez nią powierzchni.
  • Przewidują losy populacji na podstawie jej struktury wiekowej.
  • Uzasadniają, że konkurencja jest czynnikiem doboru naturalnego.
  • Analizują wykresy przedstawiające wzajemną regulację liczebności populacji roślin i roślinożerców.
  • Wykazują zależności między liczebnością populacji drapieżnika a liczebnością populacji jego ofiary.
  • Wyjaśniają znaczenie pasożytnictwa w regulacji zagęszczenia populacji ofiar.
  • Określają warunki występowania dodatnich relacji między organizmami różnych gatunków.
  • Oceniają znaczenie bakterii azotowych występujących w glebie.
  • Wyjaśniają znaczenie wiedzy o mikoryzie dla grzybiarzy.
  • Wykazują zależność między warunkami, w których powstał dany las a jego strukturą piętrową.
  • Omawiają czynniki, które zakłócają równowagę ekosystemu.
  • Planują i wykonują model łańcucha lub sieci pokarmowej.
  • Przewidują skutki, jakie dla ekosystemu miałoby wyginięcie określonego ogniwa we wskazanym łańcuchu pokarmowym.
  • Analizują informacje przedstawione w formie piramidy ekologicznej.
  • Omawiają schemat obiegu węgla ekosystemie .
  • Przewidują skutki osuszania obszarów podmokłych.

 

Człowiek i środowisko.

  • Przeprowadzają badanie stanu powietrza swojej okolicy za pomocą skali porostowej.
  • Dowodzą związku rozwoju gospodarki na świecie z globalnym ociepleniem.
  • Przewidują skutki globalnego ocieplenia.
  • Oceniają znaczenie regulacji rzek.
  • Analizują i komentują stan czystości rzek w Polsce na podstawie wykresu.
  • Wykazują związek między zanieczyszczeniem powietrza a zanieczyszczeniem wód gruntowych.
  • Dowodzą, że wypalanie łąk i pól jest szkodliwe dla gleby.
  • Planują sposoby rekultywacji zdegradowanych gleb w najbliższej okolicy.
  • Prezentują postawę świadomego konsumenta.
  • Planują i realizują projekt edukacyjny dotyczący ochrony środowiska na co dzień.

 

Stopień dobry mogą otrzymać uczniowie, którzy spełniają kryteria na stopień dostateczny oraz:

Genetyka.

  • Wskazują różnice między cechami gatunkowymi a indywidualnymi oraz podaje przykłady tych cech.
  • Wyjaśniają, z czego wynika podobieństwo organizmów potomnych do rodzicielskich w wypadku rozmnażania płciowego i bezpłciowego.
  • Wymieniają źródła cech dziedzicznych i niedziedzicznych oraz podaje przykłady tych cech.
  • Wykazują konieczność związania DNA przez białka i powstania chromatyny w jądrze komórkowym.
  • Wyjaśniają, z czego wynika komplementarność zasad.
  • Określają różnice między genem a genomem.
  • Omawiają przebieg mitozy i mejozy.
  • Omawiają różnice między mitozą a mejozą.
  • Wykazują uniwersalność kodu genetycznego.
  • Omawiają biosyntezę białek na podstawie ilustracji.
  • Oceniają znaczenie prac Mendla dla rozwoju genetyki.
  • Interpretują krzyżówki genetyczne, używając określeń „homozygota”, „heterozygota”, „cecha dominująca”, „cecha recesywna”.
  • Wyjaśniają mechanizm ujawniania się cech recesywnych sprzężonych z płcią.
  • Wykonują krzyżówkę genetyczną dotyczącą dziedziczenia hemofilii oraz daltonizmu.
  • Ustalają grupy krwi dzieci, znając grupy krwi ich rodziców.
  • Wykonują krzyżówkę genetyczną dotyczącą dziedziczenia grup krwi.
  • Określają możliwość wystąpienia konfliktu serologicznego.
  • Uzasadniają, że mutacje są podstawowym czynnikiem zmienności organizmów.
  • Omawiają przyczyny wybranych chorób genetycznych.

Ewolucja życia.

  • Klasyfikują dowody ewolucji.
  • Rozpoznają rodzaje skamieniałości.
  • Rozpoznają ogniwa pośrednie.
  • Wskazują u form pośrednich cechy dwóch różnych grup systematycznych.
  • Omawiają przykłady potwierdzające jedność budowy i funkcjonowania organizmów.
  • Określają rolę doboru naturalnego w powstawaniu nowych gatunków.
  • Omawiają różnice pomiędzy doborem naturalnym a doborem sztucznym.
  • Oceniają korzyści człowieka z zastosowania doboru sztucznego.
  • Określają stanowisko systematyczne człowieka.
  • Wymieniają czynniki, które miały wpływ na ewolucję człowieka.

Ekologia.

  • Rozróżniają siedlisko i niszę ekologiczną.
  • Omawiają na przykładzie wpływ środowiska na wygląd organizmu.
  • Omawiają różnice między ekologią a ochroną przyrody i ochroną środowiska.
  • Odnajdują w terenie populacje różnych gatunków.
  • Określają wpływ migracji na zagęszczenie i liczebność populacji.
  • Wyjaśniają, jaki jest związek wędrówek zwierząt z porami roku.
  • Opisują wpływ hierarchii panującej w stadzie na życie poszczególnych jego członków.
  • Odczytują dane z piramid wieku.
  • Charakteryzują ujemne zależności wewnątrzgatunkowe.
  • Porównują konkurencję wewnątrzgatunkową z konkurencją międzygatunkową.
  • Wyjaśniają, w jaki sposób rośliny i roślinożercy wzajemnie regulują swoją liczebność.
  • Charakteryzują sposoby obrony roślin przed zjadaniem.
  • Omawiają różne strategie polowań stosowanych przez drapieżniki.
  • Opisują sposoby obrony organizmów przed drapieżnikami.
  • Określają rolę drapieżników w przyrodzie jako regulatorów liczebności ofiar.
  • Omawiają przystosowania roślin drapieżnych do zdobywania pokarmu.
  • Charakteryzują przystosowania organizmów do pasożytniczego trybu życia.
  • Omawiają różnice między komensalizmem a mutualizmem.
  • Charakteryzują role grzyba i glonu w plesze porostu.
  • Charakteryzują relację międzygatunkową między rośliną motylkową a bakteriami brodawkowymi.
  • Analizują zależności między biotopem a biocenozą.
  • Omawiają różnice między ekosystemami naturalnymi a sztucznymi.
  • Charakteryzują przebieg sukcesji pierwotnej i wtórnej.
  • Analizują przykłady powiązań pokarmowych we wskazanym ekosystemie.
  • Charakteryzują role poszczególnych ogniw łańcucha pokarmowego.
  • Porównują liczbę organizmów w sieci zależności pokarmowych w ekosystemie naturalnym i sztucznym.
  • Interpretują zależności między poziomem pokarmowym a biomasą i liczebnością populacji.
  • Wskazują działalność człowieka jako przyczynę spadku różnorodności biologicznej.
  • Charakteryzują poziomy różnorodności biologicznej.
  • Porównują poziomy różnorodności biologicznej.

Człowiek i środowisko.

  • Analizują czynniki wpływające na zanieczyszczenie atmosfery.
  • Klasyfikują zanieczyszczenia atmosfery na naturalne i powstałe w wyniku działalności ludzi.
  • Wykazują wpływ spalania surowców naturalnych na stan atmosfery.
  • Wyjaśniają rolę porostów w ocenie czystości powietrza.
  • Określają sposób wykorzystania wody w zależności od klasy jej czystości.
  • Wyjaśniają wpływ zakwitów na stan wód.
  • Opisują metody oczyszczania wód.
  • Uzasadniają, że gleba ma duże znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania ekosystemu.
  • Charakteryzują proces powstawania próchnicy.
  • Omawiają czynniki degradujące glebę.
  • Oceniają wpływ różnych metod unieszkodliwiania odpadów na środowisko.
  • Oceniają znaczenie wykorzystywania surowców wtórnych.

Stopień dostateczny mogą otrzymać uczniowie, którzy spełniają kryteria na stopień dopuszczający oraz:

Genetyka.

  • Definiują pojęcia „genetyka” oraz „zmienność organizmów”.
  • Rozpoznają cechy dziedziczne i niedziedziczne.
  • Omawiają zastosowania genetyki w różnych dziedzinach: medycynie, kryminalistyce, rolnictwie, archeologii.
  • Uzasadniają występowanie zmienności wśród ludzi.
  • Przedstawiają budowę nukleotydu.
  • Wymieniają nazwy zasad azotowych.
  • Wyjaśniają regułę komplementarności zasad.
  • Definiują pojęcia: „gen” i „genom”.
  • Przedstawiają budowę chromosomu.
  • Definiują pojęcie „kariotyp”.
  • Omawiają proces replikacji.
  • Porównują budowę DNA z budową RNA.
  • Rozpoznają na modelu lub ilustracji DNA i RNA.
  • Definiują pojęcia: „chromosomy homologiczne”, „komórki haploidalne”, „komórki diploidalne”.
  • Szacują liczbę chromosomów w komórce haploidalnej, znając liczbę chromosomów w diploidalnej komórce danego organizmu.
  • Omawiają znaczenie mitozy i mejozy.
  • Wyjaśniają pojęcia: „kod genetyczny”, „gen”, „kodon”.
  • Omawiają znaczenie kodu genetycznego.
  • Omawiają budowę kodonu i genu.
  • Omawiają badania Mendla.
  • Zapisują genotypy homozygoty dominującej i recesywnej oraz heterozygoty.
  • Na schemacie krzyżówki genetycznej rozpoznają genotyp oraz określa fenotyp rodziców i pokolenia potomnego.
  • Wykonują krzyżówki genetyczne dotyczące dziedziczenia jednego genu .
  • Wyjaśniają zasadę dziedziczenia płci.
  • Wymieniają przykłady chorób dziedzicznych sprzężonych z płcią.
  • Określają cechy chromosomów X i Y.
  • Rozpoznają grupy krwi na podstawie zapisu genotypów osób.
  • Omawiają sposób dziedziczenia grup krwi.
  • Omawiają sposób dziedziczenia czynnika Rh.
  • Wymieniają przykłady cech zależnych od wielu genów oraz od środowiska.
  • Wyjaśniają, w jaki sposób środowisko wpływa na rozwój osobowości.
  • Rozróżniają mutacje genowe i chromosomowe.
  • Omawiają skutki wybranych mutacji genowych.
  • Wymieniają przykłady chorób człowieka warunkowanych mutacjami genowymi (mukowiscydoza) i chromosomowymi (zespół Downa).
  • Charakteryzują wybrane choroby genetyczne.

Ewolucja życia.

  • Wymieniają przykłady różnych rodzajów skamieniałości.
  • Omawiają etapy powstawania skamieniałości.
  • Definiują pojęcie „relikt”.
  • Wymieniają przykłady reliktów.
  • Definiują pojęcia: „struktury homologiczne”, „struktury analogiczne”, „konwergencja”.
  • Wymieniają przykłady struktur homologicznych i analogicznych.
  • Omawiają główne założenia teorii ewolucji Darwina.
  • Definiują pojęcie „endemit”.
  • Wymieniają przykłady endemitów.
  • Wyjaśniają, na czym polega dobór naturalny i dobór sztuczny.
  • Ilustrują przykładami działanie doboru naturalnego i doboru sztucznego.
  • Wskazują na mapie miejsce, w którym rozpoczęła się ewolucja naczelnych.
  • Wymieniają cechy człowieka, które pozwalają zaklasyfikować go do poszczególnych jednostek systematycznych.
  • Wskazują u człowieka cechy wspólne z innymi naczelnymi.

Ekologia.

  • Wskazują w terenie siedlisko przykładowego gatunku.
  • Definiują pojęcie „nisza ekologiczna”.
  • Określają wpływ wybranych czynników środowiska na funkcjonowanie organizmu.
  • Odczytują z wykresu dane dotyczące zakresu tolerancji.
  • Określają właściwości środowiska wodnego.
  • Porównują warunki życia w wodzie i na lądzie.
  • Określają przyczyny migracji.
  • Omawiają zmiany liczebności populacji.
  • Ilustrują różne typy rozmieszczenia osobników w populacji i podaje przykłady gatunków rozmieszczonych w dany sposób.
  • Określają wady i zalety różnych typów rozmieszczenia populacji.
  • Charakteryzują grupy wiekowe w populacjach.
  • Klasyfikują dodatnie i ujemne zależności międzygatunkowe.
  • Opisują działania, które pozwalają zwyciężać w konkurencji.
  • Omawiają przyczyny i skutki konkurencji międzygatunkowej i wewnątrzgatunkowej.
  • Określają znaczenia roślinożerców w przyrodzie.
  • Omawiają adaptacje roślinożerców do zjadania pokarmu roślinnego.
  • Wyjaśniają na wybranych przykładach, na czym polega drapieżnictwo.
  • Wymieniają charakterystyczne cechy drapieżnika i jego ofiary.
  • Wymieniają przykłady roślin drapieżnych.
  • Wyjaśniają, na czym polega pasożytnictwo.
  • Klasyfikują pasożyty na zewnętrzne i wewnętrzne.
  • Wymieniają przykłady pasożytnictwa u roślin.
  • Określają warunki współpracy między gatunkami.
  • Definiują pojęcia: „mutualizm”, „komensalizm”.
  • Omawiają budowę korzeni roślin motylkowatych.
  • Wskazują w terenie biotop i biocenozę wybranego ekosystemu.
  • Wyjaśniają, na czym polega równowaga dynamiczna ekosystemu.
  • Wskazują w terenie miejsce zachodzenia sukcesji wtórnej.
  • Wymieniają przykłady gatunków żyjących w poszczególnych piętrach lasu.
  • Wyjaśniają przyczyny istnienia łańcuchów pokarmowych.
  • Wskazują różnice między producentami a konsumentami.
  • Rysują schemat prostej sieci pokarmowej.
  • Omawiają na podstawie ilustracji piramidę ekologiczną.
  • Wykazują, że materia krąży w ekosystemie.
  • Wykazują, że energia przepływa przez ekosystem.
  • Wskazują nekrofagi jako organizmy przyczyniające się do krążenia materii.
  • Definiują termin „różnorodność biologiczna”.
  • Wymieniają przykłady działalności człowieka przyczyniającej się do spadku różnorodności biologicznej.
  • Wyjaśniają różnice pomiędzy dwoma poziomami różnorodności biologicznej.
  • Uzasadniają konieczność zachowania różnorodności biologicznej.

Człowiek i środowisko.

  • Podają przykłady naturalnych i powstałych w wyniku działalności ludzi zanieczyszczeń atmosfery.
  • Omawiają wpływ kwaśnych opadów na środowisko.
  • Omawiają warunki tworzenia się kwaśnych opadów, dziury ozonowej i smogu.
  • Omawiają przyczyny ocieplania się klimatu.
  • Podają metody oczyszczania wód.
  • Omawiają sposoby ochrony wód.
  • Charakteryzują metody oczyszczania ścieków stosowane w nowoczesnych oczyszczalniach.
  • Wyjaśniają, dlaczego próchnica jest ważnym elementem gleby.
  • Omawiają metody rekultywacji gleby.
  • Określają czas biodegradacji wskazanego produktu.
  • Wyjaśniają pojęcie „recykling”.
  • Analizują problem dzikich wysypisk.
  • Uzasadniają konieczność rezygnacji z toreb foliowych na rzecz opakowań wielokrotnego użytku.

Stopień dopuszczający mogą otrzymać uczniowie, którzy:

Genetyka.

  • Wymieniają cechy gatunkowe i indywidualne podanych organizmów.
  • Wyjaśniają, że jego podobieństwo do rodziców jest wynikiem dziedziczenia cech.
  • Wskazują miejsca występowania DNA.
  • Wyliczają elementy budujące DNA.
  • Określają rolę DNA jako nośnika informacji genetycznej.
  • Wymieniają nazwy poszczególnych podziałów komórkowych.
  • Podają liczbę chromosomów w komórkach somatycznych i płciowych człowieka.
  • Wskazują miejsce zachodzenia mitozy i mejozy w organizmie człowieka.
  • Wskazują kodon na modelu lub ilustracji DNA.
  • Rozpoznają u ludzi cechy dominujące i recesywne podaje liczbę chromosomów występujących w komórce diploidalnej człowieka.
  • Rozpoznają kariogram człowieka.
  • Wskazują na kariogramie człowieka chromosomy płci.
  • Wymieniają cztery główne grupy krwi występujące u ludzi.
  • Określają konsekwencje wystąpienia konfliktu serologicznego.
  • Wyjaśniają pojęcie „mutacja”.
  • Wyliczają czynniki mutagenne.

Ewolucja życia.

  • Definiują pojęcie „ewolucja”.
  • Wymieniają dowody ewolucji.
  • Wskazują przykłady narządów szczątkowych w organizmie człowieka.
  • Omawiają ideę walki o byt.
  • Wymieniają przykłady organizmów należących do rzędu naczelnych.
  • Określają na przykładzie szympansa różnice pomiędzy człowiekiem a innymi naczelnymi.
  • Wymieniają cechy człowieka rozumnego.
  • Omawiają strukturę i funkcjonowanie wskazanych ekosystemów lądowych i wodnych.

Ekologia.

  • Wyjaśniają, czym zajmuje się ekologia.
  • Wymieniają czynniki ograniczające występowanie gatunków w różnych środowiskach.
  • Definiują pojęcia: „populacja”, „gatunek”.
  • Wymieniają cechy populacji.
  • Wymieniają czynniki wpływające na liczebność populacji.
  • Wymieniają typy rozmieszczenia osobników w populacji.
  • Wymieniają przykłady zwierząt żyjących w stadzie.
  • Wyliczają zależności międzygatunkowe.
  • Definiują pojęcie „konkurencja”.
  • Wymieniają czynniki, o które konkurują organizmy.
  • Wymieniają przykłady roślinożerców.
  • Wymieniają przykłady drapieżników i ich ofiar.
  • Omawiają przystosowania organizmów do drapieżnictwa.
  • Wymieniają przykłady pasożytów zewnętrznych i wewnętrznych.
  • Wyliczają nieantagonistyczne zależności międzygatunkowe.
  • Wymieniają przykłady organizmów, które łączy zależność nieantagonistyczna.
  • Wymieniają pięć przykładowych ekosystemów.
  • Przedstawiają składniki biotopu i biocenozy.
  • Rozróżniają ekosystemy sztuczne i naturalne.
  • Wymieniają piętra lasu.
  • Wymieniają nazwy ogniw łańcucha pokarmowego.
  • Przyporządkowują znane organizmy do poszczególnych ogniw łańcucha pokarmowego.
  • Rysują schematy prostych łańcuchów pokarmowych w wybranych ekosystemach.
  • Podają przykład pierwiastka krążącego w ekosystemie.
  • Wyliczają czynniki wpływające na stan ekosystemów.
  • Wymieniają poziomy różnorodności biologicznej .

Człowiek i środowisko.

  • Wymieniają czynniki wpływające na zanieczyszczenie atmosfery.
  • Wskazują źródła zanieczyszczenia powietrza w najbliższej okolicy.
  • Wymieniają źródła zanieczyszczenia wód słodkich.
  • Wyliczają klasy czystości wód.
  • Wymieniają przyczyny zanieczyszczeń wód słonych.
  • Wymieniają funkcje gleby w ekosystemie.
  • Wyliczają czynniki wpływające na degradację gleby.
  • Wymieniają przykłady czynników prowadzących do wyjałowienia gleby.
  • Rozpoznają surowce wtórne.
  • Wymieniają sposoby unieszkodliwiania odpadów.
  • Przyporządkowują odpady do odpowiednich pojemników przeznaczonych do segregacji.